Tôi KHÔNG đồng thuận về chủ trương thực hiện quy hoạch vì:
1. Tác động đến an toàn thủy văn và phòng chống lũ: Sông Hồng là hạ tầng tự nhiên cốt lõi có vai trò điều tiết nước, thoát lũ và bảo vệ sinh mệnh cho toàn Thủ đô. Việc đề xuất đô thị hóa mạnh ven sông khi chưa làm rõ mô hình tính toán thủy văn, thủy lực, kịch bản xả lũ cực đoan và biến đổi khí hậu tiềm ẩn nguy cơ vô cùng to lớn. Không thể đánh đổi an toàn thoát lũ của hàng triệu người dân lấy các giá trị thương mại hay đại lộ cảnh quan.
2. Vi phạm quy hoạch hiện hành và nguy cơ gây bất ổn xã hội: Định hướng mới làm phá vỡ Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng đã được phê duyệt năm 2022. Việc giải tỏa, thu hồi đất trên diện rộng tại các khu dân cư hiện hữu ổn định lâu năm (như Khu tập thể F361, bán đảo An Dương, các làng cổ/làng nghề ven sông) gây lãng phí tài sản nhân dân, đứt gãy mạng lưới sinh kế, xáo trộn tâm lý và nguy cơ bất ổn xã hội nghiêm trọng.
3. Yếu tố văn hóa – lịch sử và ký ức đô thị: Các khu dân cư hiện hữu là di sản lịch sử - văn hóa sống động. Ví dụ, Khu tập thể F361 gắn liền với trận địa pháo phòng không của Sư đoàn 361 trong Chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không" năm 1972. Việc di dời cư dân làm mất đi bản sắc và đứt gãy truyền thống lịch sử lâu đời.
4. Quy trình tham vấn còn mang tính hình thức: Thực tế triển khai một số dự án thành phần (như Khu đô thị đa mục tiêu Lĩnh Nam) diễn ra trước hoặc song song với việc niêm yết lấy ý kiến, biến quy trình tham vấn thành "sự đã rồi", chưa bảo đảm quyền được biết, được bàn và giám sát của nhân dân.
Tôi đánh giá Nguyên tắc lập quy hoạch phân khu là KHÔNG PHÙ HỢP vì:
1. Sai lệch thứ tự ưu tiên: Đồ án đặt việc khai thác quỹ đất thương mại, đại lộ cảnh quan và hình thành "phòng khách đô thị" lên trên nguyên tắc an toàn thủy lực và an sinh xã hội. Nguyên tắc tối thượng phải là: An toàn phòng chống lũ và bảo vệ hệ thống đê điều (như đê Yên Phụ) là tuyệt đối, không thể đánh đổi.
2. Vi phạm "Nguyên tắc thận trọng" (Precautionary Principle): Khi dữ liệu thủy văn và tác động dòng chảy dài hạn chưa được chứng minh minh bạch, việc phê duyệt các phương án can thiệp lòng sông mang tính rủi ro vĩnh viễn là không phù hợp.
3. Thiếu nguyên tắc "Tái thiết toàn diện cuộc sống người dân": Đồ án chỉ tiếp cận dưới góc độ phân bổ đất đai vật thể mà bỏ quên yếu tố con người. Tái định cư không thể chỉ dừng lại ở tiền bồi thường hay một căn hộ chung cư, mà phải đảm bảo bảo tồn trọn vẹn sinh kế, hạ tầng, dịch vụ và mạng lưới xã hội của cộng đồng.
Nếu quy hoạch này là điều bắt buộc triển khai, tôi đề nghị bổ sung ngay các nguyên tắc lập quy hoạch:
• Không làm suy giảm hành lang và không gian tiêu thoát lũ.
• Không làm gia tăng rủi ro ngập lụt cho Hà Nội và khu vực hạ du.
• Không san nền, đắp bãi hoặc xây dựng công trình gây ảnh hưởng bất lợi đến dòng chảy.
• Đánh giá tổng thể toàn tuyến lưu vực sông Hồng thay vì chia nhỏ đánh giá từng dự án riêng lẻ.
• Xem cộng đồng dân cư hiện hữu là một thành phần hữu cơ, ưu tiên chỉnh trang, nâng cấp hạ tầng tại chỗ
Tôi cho rằng, về tổng thể các đề xuất trong Hồ sơ Điều chỉnh quy hoạch phân khu (tỷ lệ 1/5.000) KHÔNG HỢP LÝ vì:
1. Thiếu giải pháp Chỉnh trang – Cải tạo tại chỗ: Hồ sơ thiên về phương án giải tỏa quy mô lớn để lấy quỹ đất đối ứng/thương mại cho doanh nghiệp, thay vì nghiên cứu nghiêm túc giải pháp nâng cấp hạ tầng tại chỗ cho cư dân đã ở ổn định hàng chục năm.
2. Giải pháp giao thông chưa tối ưu: Việc giải tỏa khu dân cư để xây đại lộ mặt bằng là kém sáng tạo và gây thiệt hại xã hội lớn. Nếu cần làm tuyến giao thông, đề nghị ưu tiên phương án xây dựng đường sát mép bờ sông dạng cầu cạn hoặc đường trên cao. Phương án này vừa bảo vệ hành lang thoát lũ, vừa giữ nguyên được toàn bộ khu dân cư và không gian sinh tồn hiện hữu.
3. Định hướng giữ nguyên Quy hoạch 2022: Đề nghị kiên quyết giữ định hướng của Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng 1/5.000 phê duyệt năm 2022: Tối đa hóa việc cải tạo, chỉnh trang tại chỗ; bảo tồn không gian làng xóm truyền thống; giữ gìn vệt sinh thái tự nhiên
Tôi cho rằng, Quy mô nghiên cứu quy hoạch phân khu KHÔNG PHÙ HỢP vì:
1. Tư duy quy hoạch cắt lát theo địa giới: Phạm vi đoạn nghiên cứu (từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở) bị chia cắt cơ học theo hành chính Hà Nội, thiếu sự kết nối liên tỉnh về quản trị lưu vực, thủy văn thượng nguồn, bùn cát và dòng chảy.
2. Chưa đánh giá "Tác động cộng gộp" (Cumulative Impact): Đồ án chưa tính toán đủ tác động tích tụ của hàng loạt công trình cầu, đường, kè, đập dâng và dự án đô thị bãi sông hai bên bờ trong dài hạn (50 – 100 năm).
3. Cần thay đổi cơ sở xác định quy mô: Phạm vi nghiên cứu phải lấy hành lang bảo vệ an toàn sông, hành lang thoát lũ và không gian sinh thái làm cốt lõi, không lấy mục tiêu mở rộng tối đa quỹ đất ven sông để phát triển đô thị thương mại.
Đồng thời, Các đề xuất quy hoạch cụ thể (Sử dụng đất, Tổ chức không gian/kiến trúc, Hạ tầng kỹ thuật) cũng được đánh giá là KHÔNG PHÙ HỢP vì:
1. Về Sử dụng đất:
Bất hợp lý và thiếu công bằng xã hội khi thu hồi đất ở ổn định lâu đời của dân (đặc biệt là đất cấp cho cán bộ, quân đội, đất làng nghề/làng cổ) để chuyển đổi thành quỹ đất dự án thương mại, dịch vụ.
Đẩy cư dân bản địa đi nơi khác và thay thế bằng các khu đô thị đắt đỏ là bất bình đẳng về an sinh.
2. Về Tổ chức không gian, Kiến trúc, Cảnh quan:
Bê tông hóa làm mất bản sắc sinh thái và lịch sử (khu vực F361, bán đảo An Dương, các làng ven sông).
Quy hoạch công viên công cộng còn khiên cưỡng: Việc quy hoạch quá nhiều mảng công viên độc lập nếu phải giải tỏa dân là lãng phí. Đề nghị kết hợp đường giao thông sát sông với dải xanh tự nhiên ven bờ, phần quỹ đất còn lại dành toàn bộ cho chỉnh trang khu dân cư hiện hữu.
Tăng nguy cơ xói lở: Việc đắp nền, xây dựng ngoài bãi sông thu hẹp lòng dẫn hiệu dụng, làm tăng tốc độ dòng chảy và rủi ro thiên tai.
3. Về Hạ tầng kỹ thuật và Gia tăng áp lực đô thị:
Việc gia tăng dân số và mật độ xây dựng cao tầng ngoài đê sẽ gây quá tải nghiêm trọng cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội (giao thông, trường học, bệnh viện) của các quận nội thành trung tâm như Ba Đình, Hoàn Kiếm.
Đồ án chưa đưa ra phương án an toàn khẩn cấp, cứu hộ cứu nạn và duy trì hạ tầng thiết yếu khi xảy ra sự cố tràn đê hoặc xả lũ cực đoan.
Cho nên, tôi kiến nghị: giữ lại tối đa khu dân cư hiện hữu; tôn trọng Quy hoạch năm 2022; điều chỉnh nắn tuyến đại lộ chạy dọc bờ sông/làm cầu cạn; lấy an toàn thoát lũ, sinh kế nhân dân và bảo tồn di sản văn hóa - xã hội làm trọng tâm hàng đầu. cụ thể:
• Kiến nghị phương án thay thế:
o Nắn tuyến, nắn trục ra ven sông: Đề nghị điều chỉnh hướng tuyến chạy dọc sát bờ sông Hồng, tận dụng dải hành lang ven sông, tuyệt đối không đi xuyên qua hoặc cắt sâu vào các khu dân cư hiện hữu.
o Giải pháp công trình: Nghiên cứu áp dụng phương án đường trên cao, cầu cạn ven sông để vừa bảo đảm giao thông cảnh quan, vừa không thu hẹp hành lang thoát lũ, đồng thời giảm thiểu tối đa diện tích giải phóng mặt bằng và số hộ dân phải di dời.
• Phản đối giải tỏa trên diện rộng – ưu tiên chỉnh trang tại chỗ:
o Nghiêm túc phản đối phương án thu hồi đất, xóa trắng khu dân cư hiện hữu. Đề nghị đưa các khu dân cư lâu đời (F361, An Dương, Tráng Việt,...) vào danh mục Khu vực dân cư hiện hữu được giữ lại, cải tạo, nâng cấp hạ tầng tại chỗ.
• Đánh giá đắc thù về sinh kế và tác động xã hội:
o Đề nghị Thành phố không áp dụng tư duy "thu hồi đất - bồi thường tiền - coi như xong". Tiền bồi thường không thể bù đắp việc mất việc làm, mất sinh kế kinh doanh, xáo trộn việc học của con trẻ, đứt gãy mạng lưới xã hội và di sản văn hóa.
o Yêu cầu thuê bên thứ ba độc lập (các tổ chức/tư vấn uy tín trong nước hoặc quốc tế) thực hiện Báo cáo đánh giá tác động môi trường - xã hội (ESIA) và thủy văn một cách minh bạch.
• Đối thoại trực tiếp và công khai minh bạch:
o Đề nghị Lãnh đạo Thành phố, Sở Quy hoạch - Kiến trúc và các đơn vị tư vấn tổ chức buổi đối thoại trực tiếp, công khai với cộng đồng cư dân bị ảnh hưởng.
o Công khai toàn bộ Báo cáo thủy văn, mô hình xả lũ và gửi văn bản giải trình chính thức trả lời từng nội dung góp ý của nhân dân theo quy định pháp luật.
• Bảo tồn văn hóa và ổn định cuộc sống:
o Thực hiện quy hoạch dài hạn bảo tồn bản sắc "làng trong phố, phố trong làng", giữ vững sự ổn định tâm lý cho nhân dân yên tâm làm ăn, cống hiến, tránh việc điều chỉnh quy hoạch liên tục gây bất ổn đời sống.
