ĐẠI LỘ CẢNH QUAN SÔNG HỒNG: VÌ LỢI ÍCH CỘNG ĐỒNG HAY CÒN NHỮNG MỤC TIÊU KHÁC CẦN ĐƯỢC LÀM RÕ?
I. ĐẠI LỘ 6–8 LÀN XE PHỤC VỤ MỤC TIÊU GÌ?
Câu hỏi quan trọng nhất là:
Tại sao một dự án mang tên “Đại lộ cảnh quan sông Hồng” lại cần tới một tuyến giao thông khổng lồ từ 6–8 làn xe chạy song song với Vành đai 1?
Nếu mục tiêu chính là cảnh quan, công viên, cây xanh, không gian công cộng và nâng cao chất lượng sống cho người dân thì liệu có nhất thiết phải xây dựng thêm một đại lộ rộng hàng chục mét với lưu lượng giao thông lớn hay không?
Một không gian cảnh quan cần sự gần gũi với thiên nhiên.
Người dân cần những tuyến đi bộ, đường xe đạp, quảng trường mở, công viên ven sông.
Người dân không cần phải băng qua hai tuyến giao thông khổng lồ gồm Vành đai 1 và thêm một đại lộ 6–8 làn xe nữa mới có thể tiếp cận được bờ sông.
Còn nếu mục tiêu thực chất là giao thông thì càng cần phải chứng minh bằng các số liệu khoa học cụ thể.
Đại lộ này sẽ giảm tải cho tuyến nào?
Lưu lượng xe dự báo là bao nhiêu?
Hiệu quả kinh tế - xã hội ra sao?
Có thực sự cần thêm một tuyến giao thông quy mô lớn chạy song song với Vành đai 1 hay không?
Cho đến thời điểm này, những câu hỏi đó vẫn chưa có lời giải thích thuyết phục.
Và nếu không phải vì mục tiêu cảnh quan, cũng chưa chứng minh được hiệu quả giao thông, thì câu hỏi tiếp theo là:
Mục tiêu thực sự của tuyến đại lộ này là gì?
II. AI ĐƯỢC HƯỞNG LỢI VÀ AI PHẢI TRẢ GIÁ?
Bất kỳ dự án nào cũng cần được đánh giá dựa trên nguyên tắc lợi ích xã hội tổng thể.
Nhưng với một dự án có quy mô lớn như vậy, người dân hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi:
Ai sẽ là người được hưởng lợi lớn nhất?
Người dân ven sông?
Các cộng đồng dân cư hiện hữu?
Những làng nghề truyền thống?
Hay giá trị đất đai hai bên tuyến đường sẽ tăng lên rất mạnh và tạo ra những lợi ích kinh tế khổng lồ cho một số chủ thể nào đó?
Lịch sử phát triển đô thị ở nhiều nơi cho thấy, không ít dự án ban đầu được giới thiệu bằng những mục tiêu rất đẹp như chỉnh trang đô thị, phát triển cảnh quan hay nâng cao chất lượng sống.
Nhưng sau đó, giá trị lớn nhất lại nằm ở việc khai thác quỹ đất và gia tăng giá trị bất động sản.
Chính vì vậy, người dân có quyền được biết ai hưởng lợi, hưởng lợi như thế nào và lợi ích công cộng thực sự nằm ở đâu.
III. CHI PHÍ XÃ HỘI CÓ ĐƯỢC TÍNH ĐỦ HAY CHƯA?
Một tuyến đại lộ dài hàng chục kilomet, rộng hàng chục mét đi xuyên hoặc áp sát các khu dân cư hiện hữu chắc chắn không chỉ là câu chuyện của kinh phí xây dựng.
Nó còn là câu chuyện về chi phí xã hội.
Bao nhiêu hộ dân sẽ bị ảnh hưởng?
Bao nhiêu cộng đồng dân cư phải thay đổi cuộc sống?
Bao nhiêu ký ức đô thị, giá trị văn hóa và lịch sử sẽ bị tác động?
Những chi phí đó đã được đánh giá đầy đủ hay chưa?
Quan trọng hơn, nếu chỉ để phục vụ một mục tiêu chưa được chứng minh rõ ràng thì liệu sự đánh đổi đó có xứng đáng hay không?
Đó là câu hỏi mà mọi đồ án quy hoạch lớn đều phải trả lời.