Mã hồ sơ: PAKN-20261110100118-NB33ORPJ
ĐƠN KIẾN NGHỊ Về việc xem xét lại dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2026 nhằm bảo đảm quyền con người, an toàn tính mạng và ổn định xã hội
Trạng thái hiện tại
Đang xử lý
Nơi xử lý hiện tại
Ban Dân chủ, giám sát và phản biện xã hội
Tiếp nhận gần nhất
16:42 13/11/2026
Phản hồi công khai
0 phản hồi
Nội dung phản ánh, kiến nghị
Nội dung do người dân cung cấp
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN KIẾN NGHỊ
Về việc xem xét lại dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2026 nhằm bảo đảm quyền con người, an toàn tính mạng và ổn định xã hội
Kính gửi:
• Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam;
• Ủy ban Thường vụ Quốc hội;
• Ủy ban của Quốc hội được giao chủ trì thẩm tra dự án Luật;
• Bộ Y tế – cơ quan chủ trì soạn thảo.
Người kiến nghị: Trần Thị Hoa
Địa chỉ liên hệ: Khu phố Bình Nhâm, P. Lái Thiêu, TP. Hồ Chí Minh
Số điện thoại/Email: hoatrancntp@gmail.com
Tôi làm đơn này để phản ánh những lo ngại và kiến nghị xem xét lại một số nội dung trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, bản dự thảo ngày 01/11/2026.
Tôi tôn trọng chủ trương phát triển y học, cứu chữa người bệnh và các hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể trên cơ sở tự nguyện. Tuy nhiên, mọi chính sách liên quan trực tiếp đến tính mạng, thân thể và quyền nhân thân của con người phải được xây dựng trên nền tảng khoa học nghiêm ngặt, pháp lý minh bạch và cơ chế bảo vệ người dân đầy đủ.
Tôi kiến nghị chưa thông qua các nội dung còn thiếu cơ chế bảo đảm an toàn và quyền tự quyết, cho đến khi cơ quan soạn thảo giải trình, đánh giá tác động và hoàn thiện đầy đủ các quy định liên quan.
I. VỀ TIÊU CHUẨN XÁC ĐỊNH CHẾT NÃO, CHẾT TUẦN HOÀN
Luật số 75/2006/QH11 đã quy định cụ thể tại Điều 28 và Điều 29 về các tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và thời gian theo dõi để xác định chết não, trong đó có mốc theo dõi tối thiểu 12 giờ.
Tuy nhiên, khoản 11 và khoản 12 Điều 3 dự thảo năm 2026 chỉ đưa ra khái niệm chết não và chết tuần hoàn. Điều 21 quy định điều kiện xác định tử vong theo cách khái quát, đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định các tiêu chuẩn chuyên môn.
Việc không tiếp tục quy định trực tiếp trong luật những tiêu chuẩn cốt lõi như trước đây, trong khi chưa công khai đầy đủ quy trình chuyên môn thay thế để đối chiếu, làm phát sinh lo ngại về nguy cơ kết luận chết não hoặc chết tuần hoàn quá sớm, không chính xác.
Kiến nghị:
1. Giữ lại trong luật những điều kiện bảo vệ cốt lõi khi xác định chết não, chết tuần hoàn.
2. Công khai và đối chiếu tiêu chuẩn chuyên môn với các hướng dẫn y khoa quốc tế hiện hành.
3. Giải trình căn cứ khoa học nếu thay đổi thời gian theo dõi tối thiểu 12 giờ đã được Luật năm 2006 quy định đối với chết não.
4. Quy định rõ các yếu tố phải loại trừ trước khi xác định tử vong, điều kiện đánh giá lại, yêu cầu kiểm chứng và lưu trữ hồ sơ.
5. Bảo đảm Hội đồng xác định tử vong độc lập với hoạt động lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể; quy định rõ trách nhiệm pháp lý khi có sai sót.
Kết luận chết não hoặc chết tuần hoàn có ý nghĩa quyết định đối với tính mạng và việc lấy mô, bộ phận cơ thể. Vì vậy, tiêu chuẩn xác định phải bảo đảm mức độ an toàn, khách quan và minh bạch cao nhất.
II. VỀ VIỆC KHÔNG TIẾP TỤC QUY ĐỊNH CHUYÊN GIA GIÁM ĐỊNH PHÁP Y TRONG HỘI ĐỒNG XÁC ĐỊNH CHẾT NÃO
1. Nội dung phản ánh
**Điểm c khoản 2 Điều 27 Luật số 75/2006/QH11** quy định rõ chuyên gia giám định pháp y là một trong ba thành phần chuyên môn tham gia xác định chết não, bao gồm:
- Chuyên gia hồi sức cấp cứu;
- Chuyên gia thần kinh hoặc phẫu thuật thần kinh;
- Chuyên gia giám định pháp y.
Khoản 3 Điều 27 quy định nhóm xác định chết não phải có đủ ba chuyên gia thuộc ba lĩnh vực nêu trên.
Khoản 4 Điều 27 yêu cầu kết luận chết não phải được cả ba chuyên gia xác nhận bằng văn bản; từng thành viên chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính khoa học, chính xác của kết luận.
**Tuy nhiên, điểm b khoản 1 Điều 21 dự thảo Luật ngày 01/11/2026 không tiếp tục quy định chuyên gia giám định pháp y trong thành phần Hội đồng xác định chết não**, mà quy định các bác sĩ thuộc chuyên khoa hồi sức cấp cứu, thần kinh và chẩn đoán hình ảnh.
Đây là sự thay đổi đáng chú ý đối với cơ chế xác định tử vong, cần được cơ quan soạn thảo giải trình rõ về căn cứ khoa học, pháp lý và tác động đối với việc bảo vệ tính mạng người dân.
2. Nguy cơ và những vấn đề cần xem xét
**❗ Nguy cơ suy giảm khả năng kiểm chứng độc lập và phòng ngừa xung đột lợi ích trong xác định chết não.**
Việc không tiếp tục quy định bắt buộc chuyên gia giám định pháp y có thể làm giảm một kênh đánh giá chuyên môn và trách nhiệm pháp lý đã được Luật năm 2006 thiết lập.
Trong trường hợp thiếu cơ chế giám sát độc lập và kiểm tra hồ sơ hữu hiệu, có thể phát sinh nguy cơ:
- Thông đồng, bao che hoặc hợp thức hóa kết luận chết não không đúng quy trình.
- Xung đột lợi ích giữa các chủ thể liên quan đến điều trị, xác định tử vong và lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể.
- Khó khăn trong việc kiểm chứng, xác định trách nhiệm khi có tranh chấp hoặc nghi vấn về kết luận chết não.
- Ảnh hưởng đến quyền sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể và niềm tin của người dân đối với hệ thống y tế.
Đặc biệt, dự thảo còn chuyển việc quy định cụ thể các tiêu chuẩn xác định chết não từ cấp luật sang văn bản do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành. Vì vậy, việc thay đổi đồng thời thành phần Hội đồng và cơ chế quy định tiêu chuẩn chuyên môn cần được đánh giá thận trọng.
Mặc dù dự thảo vẫn quy định Hội đồng độc lập, loại trừ một số chủ thể có xung đột lợi ích và yêu cầu các thành viên thống nhất kết luận, những cơ chế này cần được xem xét về hiệu quả thực tế và khả năng kiểm chứng.
**Việc xác định chết não không chính xác có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng và không thể khắc phục đối với tính mạng con người.** Do đó, mọi thay đổi trong quy trình xác định tử vong phải được chứng minh là bảo đảm an toàn và tính khách quan.
3. Kiến nghị
**Thứ nhất,** đề nghị cơ quan soạn thảo giải trình cụ thể lý do không tiếp tục quy định chuyên gia giám định pháp y trong Hội đồng xác định chết não như điểm c khoản 2 Điều 27 Luật số 75/2006/QH11.
**Thứ hai,** đề nghị xem xét giữ lại thành phần chuyên gia giám định pháp y trong Hội đồng xác định chết não, nhằm duy trì cơ chế kiểm chứng và trách nhiệm pháp lý đã được quy định trong Luật năm 2006.
**Thứ ba,** trường hợp thay đổi thành phần Hội đồng, đề nghị công khai căn cứ khoa học và chứng minh cơ chế thay thế bảo đảm tính độc lập, khách quan, an toàn và khả năng kiểm chứng tương đương hoặc cao hơn.
**Thứ tư,** bổ sung cơ chế giám sát độc lập, lưu trữ hồ sơ, kiểm tra lại kết luận khi có nghi vấn; quy định trách nhiệm pháp lý cụ thể đối với từng thành viên Hội đồng và người đứng đầu cơ sở y tế.
**Thứ năm,** đề nghị công khai các tiêu chuẩn xác định chết não, quy trình chuyên môn và kết quả đánh giá tác động trước khi xem xét thông qua những nội dung sửa đổi có liên quan.
4. Kết luận kiến nghị
**Đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thận trọng việc không tiếp tục quy định bắt buộc chuyên gia giám định pháp y trong Hội đồng xác định chết não, đồng thời giải trình đầy đủ cơ sở khoa học, pháp lý và hiệu quả của cơ chế thay thế.**
Việc xác định chết não là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền sống và tính mạng con người. Pháp luật phải đặt sự an toàn của người dân lên hàng đầu, bảo đảm tính độc lập, minh bạch, khách quan và trách nhiệm giải trình trong mọi kết luận xác định tử vong.
**Không để những khoảng trống trong cơ chế kiểm chứng và giám sát tạo điều kiện cho sai sót, xung đột lợi ích hoặc hành vi lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể, gây ảnh hưởng đến niềm tin của người dân và trật tự, an toàn xã hội.**
III. VỀ QUYỀN TỰ QUYẾT CỦA CHÍNH NGƯỜI HIẾN
Điểm b khoản 2 Điều 12 và khoản 2 Điều 20 dự thảo cho phép người đại diện đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp người chết không đăng ký hoặc không có văn bản đồng ý hiến.
Tôi cho rằng quy định này chưa bảo đảm đầy đủ quyền tự quyết đối với thân thể của chính người có mô, bộ phận cơ thể được lấy.
Quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc giám hộ không đương nhiên đồng nghĩa với quyền định đoạt thân thể của người khác.
Việc một cá nhân không đăng ký hiến khi còn sống không thể mặc nhiên được hiểu là người đó đồng ý hiến hoặc trao quyền quyết định cho người đại diện.
Kiến nghị:
1. Chỉ cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết nhằm mục đích hiến khi có đăng ký hiến hợp lệ hoặc văn bản đồng ý hiến hợp pháp do chính người hiến xác lập khi còn sống.
2. Đề nghị người xác lập nguyện vọng hiến phải từ đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và khả năng nhận thức, làm chủ hành vi.
3. Không cho phép người đại diện tự mình tạo lập ý chí hiến thay người chết khi người đó chưa từng xác lập sự đồng ý hợp pháp.
4. Quy định cơ chế xác thực văn bản đồng ý, phòng ngừa giả mạo, cưỡng ép, lừa dối và trục lợi.
IV. VỀ TRÁCH NHIỆM BẢO VỆ TRẺ EM VÀ NGƯỜI YẾU THẾ
Trẻ em, người mất năng lực hành vi dân sự, người gặp khó khăn trong nhận thức và những người ở hoàn cảnh phụ thuộc, dễ bị lợi dụng cần được Nhà nước bảo vệ đặc biệt.
Việc cho phép người đại diện quyết định hiến mô, bộ phận cơ thể thay người không đủ khả năng tự quyết có nguy cơ làm phát sinh tình trạng dụ dỗ, cưỡng ép hoặc lợi dụng quan hệ gia đình, giám hộ.
Kiến nghị:
1. Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi nhằm mục đích hiến, kể cả khi có sự đồng ý của người đại diện.
2. Không cho phép sử dụng chữ ký của người đại diện để thay thế sự đồng ý của người không đủ khả năng nhận thức và tự quyết.
3. Thiết lập cơ chế giám sát độc lập, bảo vệ người yếu thế trước nguy cơ cưỡng ép, lừa dối và trục lợi.
4. Bảo đảm quyền được hỗ trợ tiếp cận thông tin và quyền tự quyết hợp pháp của người khuyết tật; không mặc nhiên đồng nhất khuyết tật với mất năng lực hành vi dân sự.
Đây là kiến nghị thiết lập mức bảo vệ nghiêm ngặt hơn đối với hoạt động hiến mô, bộ phận cơ thể.
V. VỀ TÍN NGƯỠNG, TÂM LINH VÀ SỰ TÔN TRỌNG ĐỐI VỚI NGƯỜI ĐÃ KHUẤT
Thân thể con người gắn liền với nhân phẩm, quyền nhân thân và các giá trị tinh thần của mỗi cá nhân.
Sau khi chết, việc xử lý thi thể, lấy mô và bộ phận cơ thể cần được thực hiện trên cơ sở pháp luật, đồng thời tôn trọng nguyện vọng của người đã khuất, tín ngưỡng, tôn giáo và phong tục mai táng.
Không nên xem việc không có văn bản từ chối hiến là căn cứ mặc nhiên để cho phép người khác quyết định lấy mô, bộ phận cơ thể.
Kiến nghị: Bảo đảm việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết dựa trên ý chí hợp pháp đã được chính người hiến xác lập, không để quyền đại diện trở thành quyền tự ý định đoạt thân thể người đã khuất.
VI. VỀ NGUY CƠ TRỤC LỢI, TRANH CHẤP VÀ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRẬT TỰ, AN TOÀN XÃ HỘI
Hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể liên quan trực tiếp đến quyền sống, quyền nhân thân và những quyết định không thể đảo ngược.
Nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, quy định cho phép người đại diện quyết định thay có thể bị lợi dụng để giả mạo sự đồng ý, trục lợi hoặc gây ra tranh chấp trong gia đình.
Những nguy cơ này cần được đánh giá khách quan, có bằng chứng và biện pháp phòng ngừa cụ thể, thay vì chỉ xem xét mục tiêu tăng nguồn mô, bộ phận cơ thể phục vụ ghép.
Kiến nghị:
1. Đánh giá đầy đủ tác động xã hội, văn hóa, tín ngưỡng và nguy cơ bị lợi dụng để phạm tội.
2. Quy định cơ chế truy xuất nguồn gốc mô, bộ phận cơ thể và xác minh tính hợp pháp của sự đồng ý.
3. Tăng cường giám sát độc lập, công khai trách nhiệm của các cơ sở y tế.
4. Bảo đảm hoạt động vận động hiến không gây áp lực đạo đức hoặc phân biệt đối xử với người từ chối hiến.
VII. VỀ CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN, VẬN ĐỘNG VÀ GIÁO DỤC
Đối với Điều 33 dự thảo Luật, việc thông tin, truyền thông, tri ân và tôn vinh người hiến cần được thực hiện khách quan, tôn trọng sự tự nguyện.
Không được biến hoạt động tuyên truyền thành việc gây áp lực khiến người dân hoặc gia đình cảm thấy có nghĩa vụ phải đồng ý hiến.
Đối với trẻ em, không đưa nội dung hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể vào giáo dục, cần bảo đảm tính khoa học, cân bằng, phù hợp độ tuổi và tôn trọng quyền từ chối hiến; không vận động trẻ em cam kết hiến hoặc đánh giá phẩm chất đạo đức dựa trên việc đồng ý hiến. Làm gia tang các nguy cơ đối với trẻ em, tuyệt đối cấm.
Trẻ em là đối tượng cần được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ đặc biệt. Do chưa phát triển đầy đủ về nhận thức, tâm lý và khả năng đánh giá hậu quả lâu dài, trẻ em có thể dễ bị tác động bởi các thông điệp mang tính vận động, khuyến khích hoặc đề cao việc hiến mô, bộ phận cơ thể như một nghĩa vụ đạo đức.
Việc đưa nội dung cổ động, vận động hiến tạng vào sách giáo khoa, chương trình giáo dục hoặc các hoạt động ngoại khóa có nguy cơ tạo áp lực tâm lý, khiến trẻ em bị dụ dỗ, tác động hoặc bị lợi dụng trong những quyết định liên quan trực tiếp đến thân thể.
Đặc biệt, nếu việc đồng ý hiến được gắn với lòng nhân ái, thành tích học tập hoặc phẩm chất đạo đức, trẻ em có thể cảm thấy phải chấp thuận để được công nhận, khen ngợi hoặc tránh bị đánh giá tiêu cực.
Các nguy cơ này cần được phòng ngừa ngay từ khâu xây dựng chính sách, không chờ đến khi xảy ra hậu quả mới có biện pháp xử lý.
Kiến nghị:
Đề nghị nghiêm cấm hoạt động tuyên truyền mang tính cổ động, vận động, kêu gọi trẻ em đăng ký, cam kết hoặc đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể trong sách giáo khoa, chương trình giáo dục và các hoạt động tại trường học.
Không tổ chức các chương trình vận động hiến tạng hướng trực tiếp đến người dưới 18 tuổi dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả thông qua phong trào thi đua, hoạt động ngoại khóa, khen thưởng hoặc tuyên truyền trên nền tảng số dành cho học sinh.
Không được gắn việc đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể với tiêu chí đánh giá đạo đức, lòng nhân ái, trách nhiệm công dân hoặc thành tích học tập của trẻ em.
Không thu thập chữ ký, phiếu cam kết, đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể của trẻ em trong môi trường giáo dục.
Quy định trách nhiệm của cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường và các tổ chức liên quan trong việc ngăn ngừa hoạt động vận động hiến tạng gây áp lực, dụ dỗ hoặc lợi dụng trẻ em.
Đề nghị bổ sung quy định cấm rõ ràng trong dự thảo Luật nhằm bảo vệ người dưới 18 tuổi trước nguy cơ bị tác động, dụ dỗ, cưỡng ép hoặc lợi dụng thông qua các hoạt động vận động hiến mô, bộ phận cơ thể.
Nhà nước phải đặt quyền, lợi ích tốt nhất, sự an toàn về thân thể và sự phát triển lành mạnh của trẻ em lên hàng đầu. Không được lấy mục tiêu tăng nguồn tạng ghép làm lý do để tạo áp lực vận động hiến đối với trẻ em.
VIII. CĂN CỨ PHÁP LÝ, CHUẨN MỰC QUỐC TẾ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ NƯỚC
Các nội dung phản ánh, kiến nghị được đặt trong mối liên hệ với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và các điều ước, chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền con người, quyền trẻ em, quyền của người khuyết tật và đạo đức y sinh.
1. Căn cứ pháp luật Việt Nam
• Điều 19 Hiến pháp năm 2013 về quyền sống.
• Điều 20 Hiến pháp năm 2013 về quyền bất khả xâm phạm về thân thể.
• Điều 24 Hiến pháp năm 2013 về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.
• Điều 37 Hiến pháp năm 2013 về bảo vệ trẻ em.
• Điều 25 và Điều 35 Bộ luật Dân sự năm 2015 về quyền nhân thân và quyền hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người.
• Luật số 75/2006/QH11, đặc biệt các quy định về điều kiện hiến, xác định chết não và bảo đảm an toàn trong hoạt động lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể.
1. Văn kiện ngày 28/9/2026 về chống cưỡng bức lấy nội tạng
Ngày 28/9/2026, Thượng viện Hoa Kỳ xem xét dự luật Falun Gong and Victims of Forced Organ Harvesting Protection Act (S.4009).
Dự luật định nghĩa việc cưỡng bức lấy nội tạng là hành vi lấy nội tạng thông qua cưỡng ép, bắt cóc, lừa dối, gian lận, lạm dụng quyền lực hoặc lợi dụng tình trạng dễ bị tổn thương của một người.
Văn kiện còn đề cập đến chế tài và điều tra những hành vi liên quan đến cưỡng bức lấy nội tạng tại Trung Quốc. Đây là dự luật của Hoa Kỳ, không phải công ước quốc tế do Tổng thống Trump ban hành.
2. Văn kiện ngày 15/9/2026 của Tổng thống Trump
Ngày 15/9/2026, ông Trump có thông điệp về Geneva Consensus Declaration (Tuyên bố Đồng thuận Geneva), nhấn mạnh phẩm giá con người, bảo vệ sự sống và vai trò của gia đình.
3. Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR)
Điều 6 bảo vệ quyền sống; Điều 7 bảo vệ con người trước các hành vi tra tấn, đối xử hoặc thí nghiệm y học, khoa học không có sự đồng ý tự nguyện theo phạm vi điều khoản; Điều 17 bảo vệ đời sống riêng tư; Điều 18 bảo vệ quyền tự do tư tưởng, lương tâm và tôn giáo.
Đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá việc bảo vệ các quyền này trong quá trình xác định tử vong, xác lập sự đồng ý hiến và lấy mô, bộ phận cơ thể người.
4. Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em (CRC)
Điều 3 xác lập nguyên tắc lợi ích tốt nhất của trẻ em phải là một trong những mối quan tâm hàng đầu trong các quyết định liên quan đến trẻ.
Điều 6 bảo vệ quyền sống và phát triển của trẻ em.
Điều 12 yêu cầu tôn trọng quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành.
Điều 19 yêu cầu các quốc gia có biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực, lạm dụng, xâm hại và bóc lột, kể cả trong môi trường gia đình hoặc dưới sự chăm sóc của người giám hộ.
Đề nghị đánh giá đầy đủ việc bảo vệ trẻ em trong các quy định cho phép người đại diện đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể, đồng thời bổ sung cơ chế ngăn ngừa cưỡng ép và lợi dụng trẻ em.
5. Công ước Liên Hợp Quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD)
Điều 12 bảo vệ quyền được công nhận bình đẳng trước pháp luật.
Điều 16 yêu cầu bảo vệ người khuyết tật khỏi bóc lột, bạo lực và lạm dụng.
Điều 17 khẳng định quyền được tôn trọng sự toàn vẹn thể chất và tinh thần trên cơ sở bình đẳng.
Điều 25 đề cập đến quyền chăm sóc sức khỏe, bao gồm yêu cầu về sự đồng ý tự nguyện và được thông tin trong chăm sóc y tế.
Đề nghị xây dựng cơ chế bảo vệ người gặp khó khăn trong nhận thức và người có hoàn cảnh phụ thuộc, đồng thời không mặc nhiên tước bỏ quyền tự quyết của người khuyết tật có khả năng đưa ra quyết định hợp lệ.
6. Tuyên bố phổ quát về đạo đức sinh học và quyền con người của UNESCO năm 2005
Điều 6 đề cao nguyên tắc đồng ý trước, tự nguyện và được thông tin đầy đủ trong can thiệp y tế.
Điều 7 yêu cầu bảo vệ đặc biệt người không có khả năng đồng ý.
Điều 8 yêu cầu tôn trọng sự dễ bị tổn thương của con người và sự toàn vẹn của cá nhân.
Điều 19 và Điều 20 đề cập đến vai trò của hội đồng đạo đức độc lập và việc đánh giá, quản lý rủi ro.
Đề nghị vận dụng các nguyên tắc này để xây dựng cơ chế xác minh sự đồng ý, giám sát độc lập và phòng ngừa việc lợi dụng người yếu thế trong hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể.
7. Các Nguyên tắc chỉ đạo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về ghép tế bào, mô và bộ phận cơ thể người năm 2010
Nguyên tắc số 1 đề cập đến điều kiện đồng ý khi lấy mô, bộ phận cơ thể từ người đã chết và việc tôn trọng sự phản đối của người đó.
Nguyên tắc số 2 yêu cầu bác sĩ xác định tử vong không được trực tiếp tham gia lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc chịu trách nhiệm chăm sóc người nhận tạng.
Nguyên tắc số 3 nhấn mạnh sự đồng ý tự nguyện và được thông tin của người hiến còn sống.
Nguyên tắc số 4 đặt ra yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt người hiến còn sống chưa thành niên và người không có năng lực quyết định, với một số ngoại lệ hạn chế theo pháp luật quốc gia.
Nguyên tắc số 5 nghiêm cấm việc mua bán tế bào, mô, bộ phận cơ thể người để thu lợi tài chính, đồng thời phân biệt với các khoản hoàn trả chi phí hợp lý được phép.
8. Kiến nghị về trách nhiệm của Nhà nước
Từ các căn cứ nêu trên, đề nghị cơ quan soạn thảo:
• Đặt quyền sống, sự an toàn, nhân phẩm và quyền tự quyết của con người làm trọng tâm trong quá trình xây dựng luật.
• Công khai căn cứ khoa học và tiêu chuẩn chuyên môn xác định chết não, chết tuần hoàn.
• Xem xét thiết lập cơ chế chỉ chấp nhận sự đồng ý hiến được chính người hiến xác lập hợp pháp khi còn sống.
• Tăng cường cơ chế bảo vệ trẻ em, người yếu thế và người không đủ khả năng đưa ra quyết định hợp lệ.
• Bảo đảm hoạt động tuyên truyền, vận động hiến không gây áp lực, cưỡng ép hoặc kỳ thị người từ chối hiến.
• Đánh giá đầy đủ nguy cơ trục lợi, xung đột lợi ích, tranh chấp và tác động đến niềm tin của người dân.
Việc phát triển hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể phải gắn liền với trách nhiệm bảo vệ quyền con người, bảo đảm an toàn y khoa, minh bạch pháp lý và tôn trọng sự tự nguyện của mỗi cá nhân.
IX. KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CƠ QUAN CÓ THẨM QUYỀN
Từ các vấn đề nêu trên, tôi trân trọng đề nghị:
Thứ nhất, chưa thông qua những nội dung của dự thảo Luật năm 2026 liên quan đến xác định chết não, chết tuần hoàn và quyền đồng ý hiến thay khi chưa có đầy đủ cơ sở khoa học, pháp lý và đánh giá tác động.
Thứ hai, công khai hồ sơ giải trình việc thay đổi các tiêu chuẩn xác định chết não so với Luật năm 2006, cùng với dự thảo quy định chuyên môn thay thế để người dân và giới chuyên môn có thể góp ý.
Thứ ba, xem xét sửa đổi các quy định cho phép người đại diện đồng ý hiến khi người chết chưa có văn bản đồng ý hợp pháp, theo hướng ưu tiên bảo vệ quyền tự quyết của chính cá nhân.
Thứ tư, tổ chức tham vấn công khai với các chuyên gia hồi sức cấp cứu, thần kinh, pháp luật, đạo đức y sinh, tổ chức bảo vệ trẻ em và đại diện cộng đồng.
Thứ năm, công khai kết quả tiếp thu, giải trình các ý kiến phản biện, bảo đảm quá trình xây dựng pháp luật minh bạch, khách quan và có trách nhiệm.
X. TÀI LIỆU THAM KHẢO
UNICEF – Toàn văn Công ước về quyền trẻ em
Liên Hợp Quốc – Công ước về quyền của người khuyết tật
UNESCO – Tuyên bố phổ quát về đạo đức sinh học và quyền con người
WHO – Các nguyên tắc chỉ đạo về ghép tế bào, mô và bộ phận cơ thể người
XI. PHỤ LỤC 01
Phản hồi của cơ quan xử lý
Các nội dung phản hồi đã được công khai
Chưa có phản hồi công khai
Phản hồi của cơ quan xử lý sẽ được hiển thị tại đây.