Tôi hoàn toàn phản đối dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phần cơ thể người và lấy xác (sửa đổi lần 2, 2/11/2026), về việc lấy mô, tạng, bộ phận cơ thể của trẻ dưới 18 tuổi, và của người trên 18 tuổi khi chưa có căn cứ pháp lý về sự đồng ý hợp lệ của chính người hiến: Hiến mô, tạng cứu người là nghĩa cử nhân đạo, nhưng phải dựa trên sự tự nguyện được xác thực, đủ hành vi nhân sự của chính người hiến. Quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi cần được bảo vệ ở mức cao nhất.
Đề xuất bảo vệ nghiêm ngặt người dưới 18 tuổi, không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể để hiến cho người khác; đồng thời bảo đảm việc lấy mô, bộ phận cơ thể ở người thành niên chỉ được tiến hành khi có bằng chứng hợp lệ về sự tự nguyện và đầy đủ hành vi dân sự của chính người hiến.
Tôi có một số đóng góp sau:
Thứ nhất, đề nghị rút toàn bộ đề xuất về việc lấy mô, bộ phận cơ thể người và hiến tạng, lấy xác của người dưới 18 tuổi (cả khi sống, chết não, chết tuần hoàn) để bảo vệ tuyệt đối quyền và lợi ích của trẻ em. Căn cứ pháp lý điểm đ, khoản 1, điều 12; điểm c, khoản 2, điều 12; điểm b, khoản 2 điều 20 của Dự thảo Luật này. Việc này không chỉ tạo kẽ hở cho kẻ xấu trục lợi trên thân thể của trẻ, mà còn vi phạm đến Hiến pháp Nước Cộng Hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm”; Hơn hết trong Dự thảo Luật đã không cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác khi còn sống. Vậy tại sao khi chết não, chết tuần hoàn, lại có quyền lấy đi phần cơ thể của trẻ thông qua người đại diện? Các điều luật này có sự đi ngược với nhau ngay trong một văn bản quy phạm pháp luật, thiếu tính nhất quán và cơ chế bảo vệ quyền lợi của trẻ em.
Ngoài ra, Dự thảo Luật xác định thứ tự người đại diện gồm: cha đẻ, mẹ đẻ; anh ruột, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của người hiến. Vậy những trẻ em mồ côi thì ai sẽ là người bảo vệ chúng? Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương Binh và xã hội tháng 12/2022, Thứ trưởng cho biết cả nước có khoảng 25 triệu trẻ em trong đó có 141.256 trẻ em mồ côi (21.883 trẻ em mồ côi cả cha và mẹ). Trong số 21.883 trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, hiện có 18.072 trẻ em đang được sống trong môi trường gia đình và 3.811 trẻ em đang sống tại các cơ sở nuôi dưỡng trẻ em. Số liệu từ cuối năm 2022, đến nay là bốn năm rồi, con số đã tăng lên đáng kể. Trong Dự thảo không có điều khoản nào bảo vệ rõ ràng cho đối tượng trẻ em này, vì chúng đã mồ côi cả cha lẫn mẹ, phải đem nuôi dưỡng tại các cơ sơ, không biết cha đẻ, mẹ đẻ của chúng là ai, thì làm sao truy tìm được anh ruột, chị ruột, hay ông bà nội, ông bà ngoại. Đây là sự lỏng lẻo trong quy định của văn bản này. Vì vậy, tôi đề nghị bỏ toàn bộ các quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đối với người dưới 18 tuổi trong mọi trường hợp.
Thứ hai, đề nghị đảm bảo tôn trọng quyền tự quyết và tính tự nguyện của người hiến. Nếu người sống, người chết não, chết tuần hoàn (cả người dưới 18 tuổi, và từ đủ 18 tuổi) đã không đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác khi còn sống, thì tuyệt đối không được phép lấy mô, bộ phận cơ thể hoặc lấy xác chỉ dựa trên sự đồng ý của người đại diện.
Bộ trưởng Bộ Y tế đã phát biểu trong các cuộc họp Quốc Hội và họp báo ngày 27/10/2026: https://www.facebook.com/reel/1103331845945709 không ép buộc hiến “tạng”. Tuy nhiên trong Dự thảo Luật lại quy định người không có đăng ký hiến, nếu chết não, chết tuần hoàn vẫn bị lấy “tạng” khi được người đại diện đồng ý, căn cứ tại khoản 2, điều 12; khoản 2 điều 20. Vậy liệu đây có phải là ép buộc không? Tôi nhận thấy rằng quy định này chưa đảm bảo đầy đủ quyền tự quyết, tự nguyện, và việc này đã vi phạm Hiến pháp 2013 cần phải loại bỏ cơ chế cho phép người đại diện có thể toàn quyền quyết định thân thể của người hiến. Không ai có quyền can thiệp và xâm phạm cơ thể của người khác.
Thứ ba, đề nghị giữ nguyên thành phần chuyên gia xác định chết não gồm các chuyên gia thuộc ba lĩnh vực: (a) hồi sức cấp cứu; (b) thần kinh hoặc phẫu thuật thần kinh; (c) giám định pháp y (Thừa hưởng quy định của luật hiện hành 2006). Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải đảm bảo quyền được sống cho người hiến. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải được thực hiện theo quy trình chuyên môn chặt chẽ, chính xác nhằm bảo vệ tính mạng, quyền và lợi ích của người bệnh. Các chuyên gia đánh giá cần độc lập với bộ phận tư vấn hiến tạng và ê-kíp lấy, ghép tạng; không chịu sức ép từ tình trạng thiếu nguồn tạng mà đánh giá sai kết quả. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và chế tài rõ ràng đối với trường hợp đánh giá sai gây hậu quả nghiêm trọng và làm chết oan người hiến tạng.
Thứ tư, đề nghị làm rõ điều kiện về năng lực hành vi dân sự và tính tự nguyện trong việc đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác. Theo cách tôi hiểu, Điều 8 của Dự thảo Luật cho phép người đang chấp hành án phạt tù bày tỏ nguyện vọng hiến. Tôi đề nghị xem xét thận trọng quy định này, bởi hoàn cảnh chấp hành án có thể tạo ra áp lực, ảnh hưởng đến tính tự nguyện của quyết định.
Bên cạnh đó, Điều 10 của Dự thảo Luật đề cập quyền “bày tỏ nguyện vọng” của người từ đủ 18 tuổi về hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác. Tuy nhiên trong Điều 3 Giải thích thích từ ngữ thì tôi không thấy ghi nhận và chưa làm rõ từ “nguyện vọng”. Vậy nguyện vọng ở đây là gì? Được ghi nhận dưới hình thứ nào là có giá trị pháp lý. Ai là người chịu trách nhiệm và cách thức kiểm chứng tính tự nguyện? Tôi thấy từ này chung chung, dễ gây nhiều cách hiểu, vì thế, cũng cần xem xét lại việc này. Luật cần quy định rõ ràng, là đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác nhằm tránh các cách hiểu và áp dụng khác nhau. Luật cần hiểu một nghĩa và nhất quán.
Từ những phân tích trên, tôi trân trọng kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xem xét và ghi nhận những nội dung sau đây:
Cách bảo vệ tốt nhất, an toàn nhất và nhân văn nhất đối với trẻ em Việt Nam là GIỮ NGUYÊN quy định tại Điều 5 của Luật Hiến, Lấy, Ghép mô, bộ phận người và hiến, lấy xác năm 2006, về độ tuổi và hành vi dân sự của người hiến: “Người từ đủ mười tám tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác”.
Đề nghị loại bỏ các quy định và điều khoản cho phép người đại diện đồng ý và toàn quyền quyết định việc lấy mô, tạng, bộ phận cơ thể người, hiến xác của người hiến, ở cả người dưới 18 tuổi, cũng như của người từ đủ 18 tuổi trở lên chưa đăng ký hiến sau khi được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, ra khỏi Dự thảo Luật sửa đổi lần này. Cụ thể, điểm b và điểm c, khoản 2 Hiến mô sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn thuộc Điều 12; toàn bộ khoản 2 Trường hợp ngưới hiến không có đăng kí hiến thuộc Điều 20 của Dự thảo Luật.
Bổ sung điều khoản quy định Cấm lấy mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi kể cả khi sống, khi chết não, chết tuần hoàn.
Đề nghị Không cho phép đăng ký hiến tạng theo hình thức trực tuyến đối với mọi độ tuổi.
Đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp thu ý kiến của cử tri; rà soát, điều chỉnh nội dung và ngữ liệu giảng dạy trong sách giáo khoa phổ thông có liên quan đến việc hiến mô, bộ phận cơ thể người, bảo đảm phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi và nguyên tắc bảo vệ sự toàn vẹn thân thể của trẻ em dưới 18 tuổi.
Kính mong Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Bộ Y tế, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan có thẩm quyền lắng nghe và xem xét các kiến nghị nêu trên, huỷ bỏ, loại bỏ những quy định gây ảnh hưởng và nguy hiểm trực tiếp đến trẻ em, đồng thời đảm bảo quyền con người của tất cả mọi công dân.
Tôi xin chân thành cảm ơn!