Chi tiết Phản ánh, Kiến nghị
Phản ánh, kiến nghị: xem xét kỹ quản trị xã hội về tái cấu trúc cộng đồng dân cư trong dự án đại lộ cảnh quan sông Hồng để tránh sai lầm gây thiệt hại chi phí xã hội
Nội dung:
I. Dự án dự án ĐLSH về bản chất đó là dự án tái cấu trúc hạ tầng không gian đô thị - sinh thái– giao thông- cộng đồng dân cư. Vì vậy, các đánh giá về cộng đồng dân cư phải được đặt ngang tầm với các đánh giá về kỹ thuật và tài chính, chứ không phải là phần phụ của dự án. Một sai lầm lớn nếu chỉ đo lợi ích hạ tầng mà không đo tổn thất xã hội thì mọi đánh giá sẽ vẫn là thiếu toàn diện Nếu một dự án chỉ chứng minh được giá trị kinh tế của cái mới, nhưng không chứng minh được chi phí xã hội của việc phá bỏ cái cũ, thì đó chưa phải là một lập luận phát triển hoàn chỉnh. Tiêu chuẩn cao nhất của một chính sách công là: +Con người có được hưởng lợi từ sự phát triển đó hay không. +Nếu hạ tầng phát triển nhưng cộng đồng bị tan rã; +nếu đô thị hiện đại nhưng người dân gốc bị đẩy ra khỏi không gian mà họ đã gắn bó nhiều thế hệ; + nếu giá trị đất đai gia tăng nhưng lợi ích không được phân phối công bằng; thì đó không phải là thành công toàn diện của chính sách công. II. Vấn đề trong quản trị xã hội, một cộng đồng không phải là những con số, mà bao gồm: bản sắc địa phương; ký ức văn hóa; lịch sử; cơ sở tín ngưỡng; chợ truyền thống; các mạng lưới tương trợ; quan hệ láng giềng; trường học; bệnh viện; ngành nghề; thương mại dịch vụ; nông nghiệp, công nghiệp. Toàn bộ các yếu tố đó được gọi là: Vốn xã hội (Social Capital). Đây là tài sản vô hình nhưng cực kỳ quan trọng. Quản trị phát triển hiện đại, người ta không còn xem tái cấu trúc hạ tầng và tái cấu trúc cộng đồng dân cư là hai việc tách biệt. Bởi mâu thuẫn cốt lõi của mọi dự án phát triển lớn: Muốn phát triển kinh tế thì thường phải thay đổi cấu trúc không gian, hạ tầng và tất yếu tác động đến dân cư. Nhưng thay đổi quá mạnh thì lại làm suy yếu chính nền tảng xã hội tạo ra sự phát triển đó Nên quản trị xã hội hiện đại nhận định rằng, một dự án chỉ được coi là thành công khi cả cấu trúc hạ tầng và cấu trúc dân cư cùng thành công. Điều kiện thành công: 1. Hạ tầng mới phải tạo ra tổng “giá trị công” lớn hơn tổng giá trị bị mất, bao gồm cả Social Capital 2. Phải chứng minh không có phương án tốt hơn - Đây là nguyên tắc rất quan trọng trong quản trị công 3. Không phá hủy vốn xã hội một cách không cần thiết - Đây là điểm mà nhiều dự án bỏ qua 4. người dân nơi bị thay đổi phải trở thành người hưởng lợi, không phải người hy sinh - Đây là tiêu chuẩn rất quan trọng 5. Đồng thuận xã hội - là một phần của hiệu quả quản trị xã hội 6. Chia sẻ giá trị đất đai do phát triển tạo ra - Không tạo ra bất bình đẳng mới: Nhà nước- người dân nơi chịu ảnh hưởng- nhà đầu tư 7. Có khả năng vận hành bền vững sau khi xây dựng 8. Sinh kế mới phải tốt hơn sinh kế cũ - Đây là tiêu chuẩn khách quan nhất III. Dự án Trục Đại lộ Cảnh quan Sông Hồng không đơn thuần là dự án giao thông, cảnh quan. Đó là một dự án tái cấu trúc xã hội quy mô lớn, tác động trực tiếp tới hàng chục nghìn người dân đang sinh sống tại các phường, xã ven sông Hồng, thuộc 16 phường, xã ven sông, với ký ức và dấu ấn nhiều làng cổ, làng nghề ven sông của lịch sử Thăng long Hà Nôi; với những di tích, dấu ấn chiến địa, chiến thắng trong thời kỳ dựng nước và giữ nước. Dòng sông này không chỉ là cái nôi của văn minh Việt cổ mà còn là một hành lang phòng thủ chiến lược của quốc gia trong suốt hơn 1.000 năm lịch sử: Cái nôi nền văn minh lúa nước, nền tảng cho sự ra đời của nhà nước đầu tiên của người Việt, nền văn minh sông Hồng và văn hóa Đông Sơn; Các bến sông, cửa sông và bãi nổi ven sông trở thành nơi tập kết quân, đóng thủy binh và kiểm soát giao thông đường thủy, lá chắn bảo vệ kinh thành Thăng long trước các cuộc xâm lược; Nơi vận chuyển lương thực, quân nhu và tổ chức phòng thủ trong nhiều thời kỳ chống giặc ngoại xâm, từ thời phong kiến đến hiện đại. Nhiều làng cổ ven sông vẫn lưu giữ đình, đền, di tích gắn với các anh hùng dân tộc. Xét về bản chất dự án ĐLSH, dự án không nên được định hướng theo mô hình phát triển hạ tầng giao thông quy mô lớn với mặt cắt 6–8 làn xe, cắt xuyên qua các khu dân cư hiện hữu, công viên ngay gần đường 6-8 làn xe. Bởi lẽ, xét dưới góc độ quy hoạch đô thị và quản trị xã hội, phương án này có thể tạo ra một số tác động đáng kể như: + Phá vỡ cấu trúc cộng đồng dân cư truyền thống + Ảnh hưởng đến di sản và ký ức đô thị + Tác động đến sinh kế người dân + Thay đổi sinh thái và thoát lũ + Không phù hợp sử dụng công viên phải băng qua làn đường 6-8 làn xe + Nguy cơ “đô thị hóa đứt gãy” - Nếu mục tiêu là giảm ùn tắc nội đô, thì việc mở thêm đường 6–8 làn ven sông Hồng không đảm bảo giải quyết gốc rễ, trong khi lại có nguy cơ: + Cắt đôi không gian ven sông + Giảm khả năng tiếp cận công viên + Tạo thêm “dòng xe mới” thay vì giảm xe IV. Tái cấu trúc hạ tầng phải đi cùng tái cấu trúc xã hội - là nguyên tắc quan trọng nhất đối với các dự án như Đại lộ Sông Hồng. Khi hạ tầng làm thay đổi: nơi ở, sinh kế, phân bố dân cư, cấu trúc đô thị thì không thể chỉ có: báo cáo kỹ thuật, báo cáo tài chính. Mà cần: đánh giá tác động xã hội; kế hoạch bảo vệ cộng đồng; kế hoạch phục hồi sinh kế; kế hoạch duy trì vốn xã hội. Nếu thiếu thì dự án mới giải quyết được phần "hạ tầng cứng", chưa giải quyết được phần "hạ tầng xã hội". - Từ những giá trị lịch sử đặc biệt của không gian ven sông Hồng, dự án ĐLSH không phải "Xóa bỏ tất cả, hay xóa bỏ diện rộng để làm mới." Mà là: + Đổi mới nhưng phải kế thừa. + Phát triển nhưng phải giữ được những giá trị xã hội cốt lõi + Tái cấu trúc nhưng không được phá hủy vốn xã hội một cách không cần thiết Đó là lý do tại sao trong lý thuyết quản trị xã hội hiện đại, một dự án được đánh giá cao không phải vì nó thay thế được bao nhiêu cái cũ bằng cái mới V. Vì sao không công khai phương án trước phê duyệt một cách rõ ràng, vì sao không tổ chức lấy ý kiến dân trước phê duyệt? Người dân đã gửi nhiều lá thư khẩn thiết của các tập thể, cá nhân gửi lên Thành phố, cơ quan Bộ ngành, Mặt trận Tổ quốc, Quốc hội, Phường, cùng các ý kiến của người dân gửi qua cổng điện tử của ác cơ quan, nhưng đều chưa nhận được bất cứ câu trả lời cụ thể nào cho những câu hỏi về dự án ĐLSH, đề nghị của dân nêu trong thư - ngoài câu trả lời “đã chuyển đơn thư” VI. Kính đề nghị: - Mặt trận Tổ quốc báo cáo lên Đảng và Chính phủ các vấn đề nêu trên của dân cư, yêu cầu Thành phố tổ chức Công khai đầy đủ hồ sơ nghiên cứu khả thi, đánh giá tác động môi trường, đánh giá tác động xã hội, phương án trị thủy và đánh giá tái định cư, chất lượng cuộc sống an sinh người dân sau tái định cư trước phê duyệt, giải đáp- giải thích cụ thể toàn bộ các vấn đề còn thắc mắc chưa rõ trong dân. Đồng thời, kiến nghị Quốc hội, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội thay mặt dân để chấp vấn, đề nghị cơ quan thẩm quyền làm rõ các vấn đề người dân hỏi, chấp vấn. - Tạm dừng xem xét phê duyệt dự án để rà soát toàn diện các vấn đề pháp lý, thủ tục, tài chính, trị thủy, đê điều, môi trường và an sinh xã hội trước khi phê duyệt - Người dân được lấy ý kiến, trao đổi ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng và phương án quy hoạch trước khi quyết định lựa chọn quy mô, phương án đầu tư - Cam kết trách nhiệm và bồi thường nếu dự án có sai sót với dân cư đã di dời; cam kết trách nhiệm xã hội nếu xảy thất bại tái cấu trúc cộng đồng dân cư
Cơ quan chức năng trả lời:
Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội ghi nhận kiến nghị của ông/bà liên quan đến Dự án Trục đại lộ cảnh quan Sông Hồng để phản ánh đến các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.