Chi tiết Phản ánh, Kiến nghị
Phản ánh, kiến nghị: Làm rõ bất cập đất đai, bảo vệ quyền lợi, bảo tồn dân cư Sông Hồng
Nội dung:
Tôi là công dân đang sinh sống ổn định, lâu dài tại phường Hồng Hà, TP Hà Nội. Theo Nghị quyết số 498/NQ-HĐND ngày 14/12/2025 của Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án Trục đại lộ cảnh quan Sông Hồng với quy mô nghiên cứu khoảng 11.000 ha, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 855.000 tỷ đồng, phạm vi kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Theo đó, cộng đồng cư dân Khu chúng tôi là một trong những khu vực có khả năng chịu tác động trực tiếp từ Dự án Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng. Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ chủ trương phát triển hạ tầng thủ đô, chỉnh trang đô thị vì lợi ích lâu dài của cộng đồng. Tuy nhiên, liên quan đến Nghị quyết số 498/NQ-HĐND ngày 14/12/2025, Thông báo số 467/TB-(BNNMT-UBTPHN) ngày 06/5/2026 của Bộ Nông Nghiệp và Môi Trường - UBND thành phố Hà Nội ngày 06/5/2026 và Hồ sơ đề xuất chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Đầu tư xây dựng Dự án ĐTXD trục đại lộ cảnh quan sông Hồng theo phương thức đối tác công tư, loại Hợp đồng xây dựng – chuyển giao của Liên danh Đại Quang Minh – Thaco – Hòa Phát, chúng tôi khẩn thiết kiến nghị xem xét lại các rủi ro hệ thống sau: 1. Rủi ro về địa chất công trình và an toàn tính mạng 1.1. Địa chất phức tạp Khu vực ven sông Hồng tồn tại các đới đứt gãy sâu và tầng địa chất yếu. Việc xây dựng tổ hợp cao tầng, hệ thống Metro ngầm sẽ gây áp lực tải trọng cực lớn, tiềm ẩn nguy cơ sụt lún, biến dạng địa tầng, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của hệ thống đê quốc gia và vùng hạ lưu. Sông Hồng là một hệ thống sông lớn với chế độ thủy văn phức tạp, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng chống lũ của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ngoài ra, sông Hồng cũng được biết đến với điều kiện địa chất có những đới đứt gẫy sâu nên có thể gây các rủi ro như động đất, sụt lún, nứt công trình và sạt lở bờ sông nếu quy hoạch hoặc xây dựng không tính đến yếu tố địa chất. 1.2. Vi phạm hành lang thoát lũ Việc đề xuất xây dựng các công trình quy mô lớn như hệ thống trụ cầu cạn bê tông cốt thép, các cụm công trình cao tầng với khối lượng xây dựng rất lớn dọc hai bên bờ sông trên chiều dài khoảng 80 km, cùng với tuyến metro ngầm gần 40 km tại hữu ngạn, có khả năng làm thay đổi đáng kể điều kiện dòng chảy tự nhiên của sông. Các tác động này có thể làm suy giảm khả năng thoát lũ, làm dâng cao mực nước lũ thiết kế, trực tiếp vi phạm Điều 26 Luật Đê điều, đe dọa an toàn hệ thống đê quốc gia và vùng hạ lưu. 1.3. Sự mâu thuẫn với Thông báo số 467/TB-(BNNMT-UBTPHN) ngày 06/5/2026 của Bộ Nông Nghiệp và Môi Trường và UBND thành phố Hà Nội và Luật Đê điều Trong khi Thông báo số 467/TB-(BNNMT-UBTPHN) ngày 06/5/2026 của Bộ Nông Nghiệp và Môi Trường và UBND thành phố Hà Nội yêu cầu tiếp tục nghiên cứu các kịch bản bất lợi về lũ lụt, nhà đầu tư lại đề xuất xây dựng "đô thị hỗn hợp cao tầng" mật độ cực lớn tại phường Hồng Hà. Điều này trực tiếp gây áp lực tải trọng lên địa tầng yếu ven sông, đe dọa an toàn đê điều và vi phạm nguyên tắc bảo tồn khu dân cư hiện hữu đã được nêu trong các kết luận của Bộ Nông nghiệp. 2. Tính bất hợp lý trong việc thay đổi cấu trúc đô thị, sinh kế và an sinh xã hội 2.1. Áp lực hạ tầng xã hội Các khu dân cư đã hình thành và ổn định trong thời gian dài, với các mạng lưới xã hội và sinh kế gắn bó chặt chẽ với địa điểm cư trú. Việc thay thế các khu dân cư thấp tầng bằng các cụm chung cư cao tầng sẽ làm gia tăng đột biến mật độ dân số khu vực nội đô, gây quá tải trầm trọng cho hệ thống hạ tầng đô thị, giao thông, điện nước, giáo dục, y tế và các tiện ích công cộng mà hiện nay Thành phố đang nỗ lực giảm tải. 2.2. Lãng phí nguồn lực xã hội Việc phá dỡ hàng nghìn công trình kiên cố của người dân (vốn đã đạt chuẩn "Văn minh đô thị") là một sự lãng phí tài sản xã hội cực lớn, đồng thời triệt tiêu mạng lưới sinh kế (kinh tế hộ gia đình, dịch vụ tại chỗ) đã ổn định hàng thập kỷ, nguy cơ phát sinh nhiều hệ quả như mất việc làm, suy giảm thu nhập, gia tăng chi phí sinh hoạt và nguy cơ tái nghèo … 2.3. Tác động tiêu cực đến an sinh xã hội và bản sắc văn hóa Nhà ở không chỉ là tài sản được tích lũy lâu dài của người dân mà còn là ký ức gia đình, là không gian văn hóa, di sản cộng đồng. Di dời trên diện rộng sẽ làm đứt gãy mạng lưới sinh kế lâu đời và phá vỡ cấu trúc cộng đồng, có thể gây sốc tâm lý, tăng cảm giác bất ổn, mất mát, khó thích nghi với môi trường sống mới. Các khu dân cư hiện hữu tích tụ giá trị văn hóa qua suốt quá trình hình thành và phát triển. Việc xóa bỏ các khu dân cư ổn định sẽ làm mai một bản sắc đặc trưng của không gian ven sông Hồng. Thực tiễn tại một số địa phương thời gian qua đã cho thấy, nhiều khu tái định cư còn tồn tại những hạn chế như thiếu cơ hội việc làm, thiếu hụt các dịch vụ xã hội thiết yếu và khoảng cách xa trung tâm, từ đó ảnh hưởng đến khả năng ổn định cuộc sống của người dân. Hệ quả là một bộ phận cư dân không có nhu cầu sinh sống lâu dài tại khu tái định cư, phát sinh xu hướng quay trở lại nơi ở cũ hoặc dịch chuyển đến khu vực khác. 3. Rủi do về tài chính và đầu tư Loại hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT) thanh toán bằng quỹ đất hiện nay đang bị kiểm soát rất chặt chẽ bởi pháp luật để tránh thất thoát tài sản công. Việc kéo dài thời gian quyết toán đến năm 2038 sẽ làm sai lệch hoàn toàn giá trị quỹ đất đối ứng (vốn sẽ tăng phi mã sau 12 năm), gây thiệt hại khổng lồ cho ngân sách Nhà nước và quyền lợi của người dân bị thu hồi đất. 3.1. Mô hình BT (Xây dựng - Chuyển giao) thanh toán bằng quỹ đất thường tiềm ẩn những rủi ro lớn về tính minh bạch và dòng tiền: - Rủi ro xác định giá trị quyền sử dụng đất: Việc định giá quỹ đất đối ứng tại thời điểm ký hợp đồng so với thời điểm bàn giao thường có sự chênh lệch rất lớn. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, nhà đầu tư có thể hưởng lợi quá mức. - Rủi ro huy động vốn: Với tổng mức đầu tư sơ bộ lên tới 855.000 tỷ đồng, rất ít nhà đầu tư trong nước đủ năng lực tài chính. Việc phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng trong bối cảnh lãi suất biến động sẽ tạo ra rủi ro thanh khoản nghiêm trọng cho dự án. - Chi phí giải phóng mặt bằng (GPMB) vượt tổng mức: Tại các khu vực dân cư đông đúc như phường Hồng Hà, chi phí GPMB thường không ổn định và có xu hướng tăng theo thời gian. Theo cơ chế BT, nếu chi phí GPMB thực tế vượt quá dự toán trong hợp đồng, việc đàm phán phần vốn bổ sung thường rất phức tạp và dễ dẫn đến đình trệ. Với tổng mức đầu tư sơ bộ lên tới 855.000 tỷ đồng, dự án tạo ra áp lực tài chính khổng lồ lên ngân sách công. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc huy động nguồn lực lớn để giải phóng mặt bằng các khu dân cư đang ổn định là thiếu tính kinh tế, dễ dẫn đến tình trạng dự án treo, gây lãng phí nguồn lực đất đai và bất ổn xã hội. 3.2. Sai phạm nghiêm trọng trong việc xác định Tổng mức đầu tư và trục lợi quỹ đất Chúng tôi đặc biệt quan ngại và phản đối phương án tài chính của Dự án do Liên danh nhà đầu tư đề xuất với các dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng sau: Vi phạm Khoản 1 Điều 4 Luật số 64/2020/QH14 ngày 18/6/2020, Điểm e Khoản 6 Điều 5 và Khoản 3 Điều 5 của Nghị định số 257/2025/NĐ-CP: Theo quy định, Tổng mức đầu tư dự án BT chỉ được tính toán dựa trên chi phí xây dựng các công trình hạ tầng công cộng thiết yếu (tuyến đường và kè sông). Tuy nhiên, nhà đầu tư đã cộng gộp hơn 458.000 tỷ đồng chi phí xây dựng Khu đô thị thương mại (mục đích kinh doanh tư nhân) vào Tổng mức đầu tư dự án BT. Đây là hành vi làm sai lệch bản chất hợp đồng BT, vi phạm nghiêm trọng pháp luật đầu tư một cách bất hợp pháp. 3.3. Rủi ro về "Dự án treo" và năng lực tài chính Với con số đề xuất 855.000 tỷ đồng, đây là dự án có quy mô vốn lớn nhất lịch sử. Tuy nhiên, việc phụ thuộc hoàn toàn vào vốn vay và quỹ đất đối ứng trong bối cảnh thị trường bất động sản biến động sẽ tạo ra rủi ro thanh khoản cực lớn. Nếu dự án đình trệ, hàng nghìn hộ dân phường Hồng Hà sẽ rơi vào cảnh "đi không được, ở không xong", quyền lợi về đất đai của cư dân (xây dựng, sửa chữa, thế chấp, chuyển nhượng) sẽ bị "đóng băng" do đất đai bị phong tỏa bởi dự án treo. Nhà đầu tư xin đặc quyền không phải chứng minh khả năng thu xếp vốn theo khoản 6 Điều 10 Nghị định 257/NĐ-CP ngày 08/10/2025. Với tổng mức đầu tư 855.000 tỷ đồng, dự án có quy mô vốn gấp 85 lần tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo Luật Đầu tư công. Việc Liên danh các nhà đầu tư không chứng minh vốn tự có là hành vi đẩy toàn bộ rủi ro cho Nhà nước và Nhân dân. Đề xuất được giao toàn bộ quỹ đất một lần ngay sau khi ký hợp đồng là trái với bản chất hợp đồng BT (thanh toán sau khi hoàn thành công trình – Điều 33 nghị định số 312/2025/NĐ-CP ngày 06/12/2025 của Chính Phủ). Điều này tiềm ẩn rủi ro Nhà đầu tư đem đất đi thế chấp, chuyển nhượng khi chưa thực hiện dự án, có thể gây thất thoát tài sản quốc gia. 3.4. Rủi ro về tính khả thi của các khu tái định cư Việc bố trí tái định cư vào các khối chung cư cao tầng tại các khu vực đang là dự án trên giấy tiềm ẩn rủi ro cực lớn về tiến độ. Nếu dự án hạ tầng chính đình trệ, người dân sẽ rơi vào cảnh tạm cư kéo dài, cuộc sống bấp bênh, không có nơi an cư lạc nghiệp thực sự. 4. Các kiến nghị cụ thể Trên cơ sở thượng tôn pháp luật và tinh thần xây dựng, chúng tôi trân trọng kiến nghị các Quý Cơ quan có thẩm quyền những nội dung sau đây: 4.1. Thanh tra toàn diện TMĐT Yêu cầu bóc tách các chi phí xây dựng đô thị thương mại ra khỏi hợp đồng BT theo quy định pháp luật. 4.2. Làm rõ các Căn cứ pháp lý việc dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có phải là dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm quốc gia theo nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Chính phủ để Liên danh các nhà đầu tư đề nghị áp dụng khoản 6 Điều 10 Nghị định 257/NĐ-CP ngày 08/10/2025? Về nguyên tắc: Với quy mô và tác động đặc biệt lớn đến an ninh đê điều, thoát lũ của Thủ đô và tổng vốn đầu tư khổng lồ, dự án này phải do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Tuy nhiên, theo như chúng tôi được biết thì dự án đang được vận hành thông qua các Nghị quyết của HĐND Thành phố Hà Nội (Nghị quyết 498/NQ-HĐND) và đang trong giai đoạn đề xuất thẩm định. Thực hiện theo phương thức BT (Xây dựng - Chuyển giao) như đề xuất của nhà đầu tư, thì việc kiểm soát tính "trọng điểm" này phải cực kỳ khắt khe để tránh tình trạng "lợi dụng danh nghĩa dự án trọng điểm để thâu tóm quỹ đất". 4.3. Lựa chọn giải pháp "Chỉnh trang đô thị tại chỗ", hạn chế tối đa việc ảnh hưởng đến các khu dân cư hiện hữu và di dời trên diện rộng. Thay vì giải tỏa trắng, đề nghị ưu tiên phương án nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, cải thiện cảnh quan môi trường đối với các khu dân cư ổn định, không nằm trong vùng lõi hạ tầng thiết yếu. Việc này sẽ tránh lãng phí lớn về nguồn lực xã hội và giảm thiểu những xáo trộn không cần thiết đối với đời sống người dân. Theo đó, việc di dời cư dân chỉ nên được xem xét thực hiện trong một số trường hợp thật sự cần thiết, như: phục vụ xây dựng các công trình hạ tầng thiết yếu (cầu, công trình thoát lũ); đối với các khu vực có nguy cơ rủi ro lũ lụt cao. 4.4. Bảo tồn các Khu dân cư trên địa bàn phường Hồng Hà Tuyệt đối không chấp nhận việc xóa bỏ khu dân cư ổn định để nhường chỗ cho các khối cao tầng thương mại của doanh nghiệp. Đây là khu vực có quy hoạch nội bộ hoàn chỉnh, không vi phạm hành lang an toàn sông. Việc giữ lại khu dân cư này sẽ giúp giảm thiểu chi phí giải phóng mặt bằng và tránh xung đột xã hội không cần thiết. 4.5. Công khai và minh bạch thông tin quy hoạch Đề nghị cơ quan chức năng cung cấp đầy đủ các báo cáo đánh giá tác động thủy văn, địa chất và môi trường liên quan đến dự án để người dân được biết và giám sát theo đúng Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. 4.6. Tham vấn cộng đồng thực chất Tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp giữa đơn vị tư vấn dự án và đại diện cư dân để tìm kiếm giải pháp quy hoạch hài hòa giữa mục tiêu phát triển và quyền lợi hợp pháp của người dân. 5. Kết luận Tôi tin tưởng rằng một bản quy hoạch bền vững phải là sự kết hợp giữa tầm nhìn hiện đại và sự tôn trọng các giá trị hiện hữu. Tuy nhiên việc phát triển Thủ đô phải song hành với việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân.
Cơ quan chức năng trả lời:
Với nội dung phản ánh của Ông/Bà, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội xin phản hồi như sau: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội ghi nhận ý kiến, kiến nghị của Ông/Bà liên quan đến Dự án Đại lộ sông Hồng. Nội dung phản ánh, kiến nghị của Ông/Bà sẽ được tổng hợp để xem xét đưa vào báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri phục vụ các hội nghị tiếp xúc cử tri của đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố trong thời gian tới theo quy định. Trân trọng cảm ơn Ông/Bà.