Chi tiết Phản ánh, Kiến nghị
Phản ánh, kiến nghị: BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA TRONG DỰ ÁN TRỤC ĐẠI LỘ CẢNH QUAN SÔNG HỒNG
Nội dung:
PHÁT TRIỂN KHÔNG GIAN SÔNG HỒNG CẦN GẮN VỚI BẢO TỒN CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ HIỆN HỮU – NHÌN TỪ TINH THẦN NGHỊ QUYẾT SỐ 80-NQ/TW VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VIỆT NAM K/g: Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hà Nội, Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới. Nghị quyết khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng của đất nước; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, di sản và bản sắc cộng đồng trong quá trình phát triển. Tinh thần này có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình quy hoạch, chỉnh trang và phát triển không gian sông Hồng – một không gian lịch sử, văn hóa và sinh thái đặc biệt của Thủ đô Hà Nội. Trong nhiều năm qua, khi nhắc đến sông Hồng, người ta thường nghĩ tới dòng sông, hệ thống đê điều, các di tích lịch sử, cảnh quan thiên nhiên và tiềm năng phát triển đô thị. Tuy nhiên, có một thành tố quan trọng tạo nên bản sắc của không gian sông Hồng thường chưa được nhìn nhận đầy đủ, đó là các cộng đồng dân cư đã sinh sống, lao động và gắn bó với vùng đất này qua nhiều thế hệ. Những khu dân cư ven sông không chỉ là nơi ở. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử của Hà Nội; là không gian hình thành các quan hệ xã hội, tình làng nghĩa xóm; là nơi tồn tại các tập quán sinh hoạt, tín ngưỡng, nghề nghiệp và lối sống đặc trưng của cư dân ven sông Hồng. Xét dưới góc độ văn hóa, cộng đồng dân cư chính là chủ thể sáng tạo, thực hành và truyền tiếp các giá trị văn hóa. Di sản không chỉ tồn tại ở các công trình vật thể mà còn hiện diện trong đời sống của những con người đang sinh sống tại đó. Nếu cộng đồng bị phân tán hoặc mất đi, nhiều giá trị văn hóa phi vật thể, ký ức cộng đồng và bản sắc địa phương cũng có nguy cơ bị mai một theo. Thực tiễn bảo tồn trên thế giới cho thấy, xu hướng hiện đại không chỉ tập trung bảo tồn công trình hay cảnh quan mà còn đặc biệt coi trọng việc bảo tồn các cộng đồng cư dân bản địa – những người đang duy trì sức sống của di sản. Một khu phố, một làng nghề hay một không gian văn hóa chỉ thực sự sống khi vẫn còn cộng đồng gắn bó và tiếp tục thực hành các giá trị văn hóa tại đó. Vì vậy, việc phát triển Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng cần được xem xét không chỉ dưới góc độ hạ tầng, cảnh quan hay khai thác quỹ đất, mà còn dưới góc độ bảo tồn văn hóa và phát triển con người theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW. Chúng tôi kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền, trong quá trình nghiên cứu, lập và triển khai các dự án phát triển không gian sông Hồng, cần: • Đánh giá đầy đủ giá trị văn hóa, lịch sử và xã hội của các cộng đồng dân cư hiện hữu như một bộ phận cấu thành của di sản văn hóa đô thị sông Hồng. • Xem xét bảo tồn các khu dân cư có giá trị lịch sử, văn hóa, ký ức cộng đồng và tính đại diện cho bản sắc không gian ven sông. • Ưu tiên các giải pháp chỉnh trang, nâng cấp hạ tầng, cải thiện môi trường sống thay vì di dời hàng loạt trong những khu vực vẫn có thể bảo đảm yêu cầu quy hoạch, an toàn phòng chống lũ và phát triển đô thị. • Trong trường hợp cần di dời, cần ưu tiên tái định cư tại chỗ hoặc trong khu vực lân cận nhằm duy trì các mối liên kết cộng đồng, mạng lưới sinh kế và đời sống văn hóa đã được hình thành qua nhiều thế hệ. • Thực hiện tham vấn thực chất đối với người dân, các tổ chức xã hội, giới chuyên gia văn hóa, lịch sử, quy hoạch và bảo tồn trước khi quyết định các phương án tác động lớn đến cộng đồng cư dân hiện hữu. Phát triển không gian sông Hồng là một chủ trương lớn, mang ý nghĩa chiến lược đối với tương lai của Thủ đô. Tuy nhiên, giá trị của một đô thị không chỉ được đo bằng những đại lộ rộng lớn, những công trình hiện đại hay những chỉ số tăng trưởng kinh tế. Giá trị bền vững của một đô thị còn được tạo nên bởi khả năng bảo tồn ký ức, gìn giữ bản sắc và duy trì sự liên tục của các cộng đồng cư dân đã làm nên lịch sử của vùng đất đó. Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ là bảo tồn di tích hay tổ chức các hoạt động văn hóa, mà còn là bảo vệ môi trường văn hóa sống động đang hiện hữu trong từng cộng đồng dân cư. Đối với không gian sông Hồng, điều đó đồng nghĩa với việc phát triển phải đi đôi với gìn giữ con người, gìn giữ cộng đồng và gìn giữ những giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó cũng chính là con đường để xây dựng một Thủ đô văn hiến, hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc của mình. Xin trân trọng carm ơn Quý Cơ quan!
Cơ quan chức năng trả lời:
Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ghi nhận và tổng hợp ý kiến để chuyển cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét theo quy định.