PAKN-20261112115936-XZFDXJU1
Trần Thị Thu Hương
•
11:59 12/11/2026
Đang xử lý
Ý KIẾN GÓP Ý ĐỐI VỚI DỰ THẢO LUẬT HIẾN, LẤY, GHÉP MÔ, BỘ PHẬN CƠ THỂ NGƯỜI VÀ HIẾN, LẤY XÁC (SỬA ĐỔI)
Tôi ghi nhận ý nghĩa nhân đạo của hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người trong việc cứu chữa người bệnh. Tuy nhiên, mục tiêu nhân đạo phải được thực hiện trên cơ sở tôn trọng quyền tự quyết đối với cơ thể, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và quyền con người. Tôi có ý kiến không đồng tình với một số nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi và việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người đã chết khi chưa có sự đồng ý rõ ràng của chính người đó.
1. Về việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể
Tôi đề nghị không mở rộng quyền hiến mô, bộ phận cơ thể đối với người dưới 18 tuổi, kể cả khi có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời xem xét kỹ các trường hợp ngoại lệ liên quan đến mô tái sinh.
Người dưới 18 tuổi là đối tượng cần được pháp luật bảo vệ đặc biệt do chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm lý và khả năng đánh giá những hậu quả lâu dài của quyết định y khoa. Đặc biệt, trong các mối quan hệ gia đình, trẻ em có thể chịu áp lực tình cảm, trách nhiệm hoặc sự tác động từ người lớn, khiến việc xác định ý chí tự nguyện thực sự trở nên khó khăn. Sự đồng ý của cha mẹ không phải trong mọi trường hợp đều đồng nghĩa với việc quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ được bảo đảm.
Bên cạnh đó, việc mở rộng hành lang pháp lý đối với hoạt động hiến mô ở người chưa thành niên cần được đánh giá thận trọng về nguy cơ bị lợi dụng, cưỡng ép, hợp thức hóa các giao dịch mua bán mô, tạng trái phép thông qua quan hệ gia đình, giám hộ hoặc các hình thức quan hệ nhân thân khác. Mặc dù dự thảo đã bổ sung cơ chế kiểm soát, không thể mặc nhiên coi những biện pháp này là đủ để loại trừ mọi nguy cơ, nhất là khi trẻ em ở vị thế phụ thuộc và khó có khả năng tự bảo vệ hoặc tố giác hành vi xâm hại.
Một khi các quy định pháp luật tạo ra ngoại lệ cho phép lấy mô từ người chưa thành niên, cần tính đến khả năng các đối tượng trục lợi tìm cách lợi dụng chính những ngoại lệ đó. Những hậu quả đối với sức khỏe, tâm lý và sự an toàn của trẻ có thể không thể khắc phục hoàn toàn sau khi sự việc đã xảy ra.
Tôi cho rằng nguyên tắc bảo vệ trẻ em cần được đặt ở vị trí ưu tiên, không nên vì mục tiêu mở rộng nguồn hiến mà chấp nhận những rủi ro chưa được đánh giá và kiểm soát đầy đủ. Đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét không bổ sung các trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi vào Luật, hoặc tối thiểu phải có đánh giá tác động độc lập, toàn diện trước khi quyết định cho phép bất kỳ ngoại lệ nào.
2. Về việc cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người đã chết khi không đăng ký hiến nhưng được thân nhân đồng ý
Tôi không đồng tình với cơ chế cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người đã chết khi chưa có bằng chứng rõ ràng về sự đồng ý tự nguyện của chính người đó, chỉ dựa trên văn bản chấp thuận của người thân.
Hiến mô, bộ phận cơ thể là một quyết định mang tính cá nhân sâu sắc, gắn liền với quyền tự quyết về thân thể, nhân phẩm, tín ngưỡng và quan niệm của mỗi người về sự sống và cái chết. Việc người thân có quyền đưa ra quyết định trong một số vấn đề sau khi cá nhân qua đời không đồng nghĩa với việc họ đương nhiên có quyền quyết định thay ý chí của người đó đối với việc hiến tạng.
Sự im lặng hoặc việc không đăng ký hiến không thể được mặc nhiên diễn giải thành sự đồng ý. Nếu một người khi còn sống không để lại bất kỳ nguyện vọng hiến tặng nào, việc cho phép người thân thay thế quyết định đó đặt ra vấn đề về ranh giới giữa quyền của người đã mất và quyền của gia đình.
Đặc biệt, trong hoàn cảnh người thân đang chịu cú sốc tâm lý, đau buồn hoặc áp lực thời gian khi quyết định hiến tạng, cần xem xét liệu sự đồng ý có thực sự được đưa ra trên cơ sở nhận thức đầy đủ, độc lập và không chịu tác động bên ngoài hay không. Nếu thiếu cơ chế xác minh chặt chẽ, quy định còn có thể phát sinh tranh chấp giữa các thành viên gia đình hoặc nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa những hành vi trái pháp luật.
Tôi đề nghị việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết phải được đặt trên cơ sở nguyện vọng tự nguyện, rõ ràng và có thể kiểm chứng của chính người hiến khi còn sống. Ý kiến của thân nhân nên đóng vai trò xác nhận, hỗ trợ thực hiện nguyện vọng đã được thể hiện, thay vì trở thành căn cứ độc lập thay thế hoàn toàn ý chí của người đã mất.
3. Về nguy cơ phát sinh hệ lụy xã hội và yêu cầu kiểm soát
Các quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể không chỉ tác động đến lĩnh vực y tế mà còn liên quan trực tiếp đến quyền con người, an toàn xã hội và niềm tin của người dân đối với hệ thống y tế.
Nếu quy định chưa đủ rõ ràng về sự tự nguyện, quyền từ chối, quyền đại diện và trách nhiệm kiểm soát, có thể phát sinh nguy cơ bị lợi dụng trong hoạt động môi giới, mua bán mô, tạng trái phép, làm giả sự đồng ý, tác động đến người chưa thành niên hoặc khai thác những hoàn cảnh gia đình đặc biệt.
Đây là những nguy cơ cần được nghiên cứu, đánh giá bằng chứng và thiết lập cơ chế phòng ngừa trước khi ban hành luật, thay vì chỉ dựa vào các chế tài xử lý khi hành vi vi phạm đã xảy ra. Trong những vấn đề có thể gây hậu quả không thể đảo ngược đối với cơ thể và tính mạng con người, pháp luật cần đặc biệt đề cao nguyên tắc phòng ngừa.
Từ những lý do trên, tôi kiến nghị cơ quan soạn thảo:
1. Không mở rộng các trường hợp cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể khi chưa chứng minh được đầy đủ tính cần thiết, an toàn và khả năng kiểm soát nguy cơ bị lợi dụng.
2. Sửa đổi quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người chết không có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến được xác thực, chỉ dựa trên sự đồng ý của thân nhân.
3. Bổ sung cơ chế xác minh ý chí của người hiến, giám sát độc lập, kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi cưỡng ép, giả mạo, mua bán, trục lợi.
4. Công khai đánh giá tác động về quyền trẻ em, quyền tự quyết của cá nhân và nguy cơ phát sinh tội phạm liên quan đến mô, bộ phận cơ thể người.
Tôi ủng hộ hoạt động hiến tặng mô, bộ phận cơ thể trên tinh thần tự nguyện và nhân đạo. Tuy nhiên, không nên đánh đổi các nguyên tắc bảo vệ trẻ em và quyền tự quyết đối với cơ thể để mở rộng nguồn hiến khi những rủi ro pháp lý, đạo đức và xã hội chưa được làm rõ và kiểm soát đầy đủ.
Kính đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, tiếp thu và đánh giá thận trọng những nội dung nêu trên trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.
Nơi xử lý hiện tại:
Ban Dân chủ, giám sát và phản biện xã hội
•
Tiếp nhận:
13:49 12/11/2026