PAKN-20261111093358-XVMI7JI8
Đặng Thị Trang
•
09:33 11/11/2026
Đang xử lý
Kiến nghị phản biện xã hội đối với Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (bản dự thảo ngày 11/08/2026): Đề nghị giữ nguyên quy định cốt lõi của Luật năm 2006 và bác bỏ các điều khoản trái với Hiến pháp 2013.
Kính gửi:
• Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam;
• Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Bắc Ninh;
• Ủy ban Xã hội của Quốc hội (Cơ quan thẩm tra Dự án Luật).
Thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân trong việc tham gia quản lý nhà nước và xã hội, thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước được quy định tại Điều 28 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013;
Qua nghiên cứu kỹ lưỡng nội dung Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (bản dự kiến chỉnh lý ngày 01/11/2026), trên tinh thần thượng tôn Hiến pháp và bảo vệ quyền con người, quyền công dân, tôi xin trân trọng gửi tới Quý Cơ quan bản kiến nghị, góp ý phản biện đối với một số quy định trong Dự thảo có dấu hiệu chưa bảo đảm tính thống nhất với Hiến pháp và hệ thống pháp luật hiện hành, cụ thể như sau:
Thứ nhất, về quy định cho phép người đại diện quyết định hiến mô, bộ phận cơ thể của người đã chết khi người đó chưa từng đăng ký hiến lúc còn sống (Điểm b Khoản 2 Điều 12 và Điểm a Khoản 2 Điều 20 Dự thảo):
• Nội dung Dự thảo: Quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người từ đủ 18 tuổi trở lên sau khi được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn ngay cả trong trường hợp người đó không có đăng ký hiến, không có văn bản đồng ý hiến lúc còn sống, chỉ cần có văn bản đồng ý của người đại diện (cha mẹ, vợ/chồng, con ruột, anh/chị ruột, ông/bà) theo Khoản 19 Điều 3.
• Phân tích tính hợp hiến: Khoản 1 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: "Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm" và "Việc hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác phải tự nguyện". Quyền bất khả xâm phạm về thân thể là quyền nhân thân gắn liền với từng cá nhân, không thể mặc nhiên chuyển giao cho người khác định đoạt khi cá nhân đó không để lại ý chí rõ ràng. Việc suy đoán sự im lặng (không đăng ký hiến) của công dân lúc còn sống thành sự đồng ý thông qua quyết định của thân nhân là chưa bảo đảm nguyên tắc tự nguyện tuyệt đối của chính người hiến theo Khoản 1 Điều 4 Dự thảo và Điều 35 Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Kiến nghị: Đề nghị Ban soạn thảo lược bỏ Điểm b Khoản 2 Điều 12 và Điểm a Khoản 2 Điều 20; giữ vững nguyên tắc chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết khi có thẻ đăng ký hiến hoặc văn bản thể hiện nguyện vọng tự nguyện hợp pháp của chính người hiến lúc còn sống (tương tự quy định chặt chẽ đối với hiến xác tại Điều 30 Dự thảo).
Thứ hai, về quy định cho phép lấy mô tái sinh ở người dưới 18 tuổi khi còn sống (Điểm đ Khoản 1 Điều 12 và Khoản 7 Điều 6 Dự thảo):
• Nội dung Dự thảo: Cho phép lấy mô tái sinh của người dưới 18 tuổi khi còn sống để ghép cho anh, chị, em ruột nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp và có văn bản đồng ý của cha mẹ.
• Phân tích tính hợp hiến: Khoản 1 Điều 37 Hiến pháp năm 2013 quy định trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, nghiêm cấm mọi hành vi xâm hại đến quyền trẻ em. Đồng thời, Khoản 4 Điều 4 Dự thảo cũng xác định nguyên tắc "Bảo đảm lợi ích tốt nhất đối với trẻ em và người chưa thành niên". Người dưới 18 tuổi là chủ thể chưa phát triển hoàn thiện về thể chất, tâm sinh lý và chưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ để nhận thức hết rủi ro y khoa của các thủ thuật xâm lấn. Việc cho phép cha mẹ thay mặt quyết định lấy mô của một người con để cứu một người con khác có thể đặt trẻ vào tình thế xung đột lợi ích ngay trong gia đình, tiềm ẩn nguy cơ tổn hại sức khỏe lâu dài và sang chấn tâm lý cho trẻ.
• Kiến nghị: Đề nghị không mở rộng đối tượng hiến mô khi còn sống đối với người dưới 18 tuổi; giữ vững giới hạn độ tuổi tối thiểu là từ đủ 18 tuổi trở lên đối với mọi hình thức hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống.
Thứ ba, về quy định hoạt động vì "mục đích thương mại" đối với mô, tế bào (Điều 7 và Khoản 3 Điều 4, Khoản 5 Điều 6 Dự thảo):
• Nội dung Dự thảo: Điều 7 quy định các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào, sản phẩm từ mô, sản phẩm từ tế bào, sản phẩm từ huyết tương, bảo quản tinh trùng, noãn, phôi... và thực hiện theo pháp luật về giá.
• Phân tích tính hợp hiến: Khoản 3 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 quy định rõ: "Nghiêm cấm việc mua bán mô, bộ phận cơ thể người". Mặc dù Dự thảo có sự phân định giữa "mô không tái sinh" và "tế bào/sản phẩm từ mô", nhưng việc sử dụng thuật ngữ "vì mục đích thương mại" và áp dụng cơ chế giá thị trường đối với các chế phẩm có nguồn gốc trực tiếp từ cơ thể người (bao gồm cả huyết tương tách từ máu của người hiến máu nhân đạo tại Khoản 5 Điều 7) có nguy cơ làm xói mòn bản chất nhân đạo, phi lợi nhuận của hoạt động hiến tặng và tạo kẽ hở dẫn đến thương mại hóa thân thể người.
• Kiến nghị: Đề nghị thay thế khái niệm "vì mục đích thương mại" tại Điều 7 bằng cơ chế "thu phí dịch vụ kỹ thuật y tế, chi phí bảo quản, xử lý theo khung giá do Nhà nước quy định" nhằm bảo đảm tính nhân đạo, minh bạch và tuân thủ triệt để tinh thần của Hiến pháp.
Thứ tư, về quy định cho phép nhận tinh trùng của người chồng sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn mà không cần ý chí trước đó của người chồng (Điểm đ Khoản 4 Điều 13 Dự thảo):
• Nội dung Dự thảo: Cho phép người vợ được nhận tinh trùng của người chồng sau khi người chồng được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm nếu người vợ có nguyện vọng, mà không ràng buộc điều kiện người chồng phải có văn bản đồng ý lúc còn sống.
• Phân tích tính hợp hiến: Việc can thiệp thủ thuật y khoa lên thi thể hoặc người đã chết não để lấy tế bào sinh dục khi người đó chưa từng bày tỏ nguyện vọng lúc còn sống là sự xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể (Điều 20 Hiến pháp 2013) và quyền tự do quyết định việc sinh con của công dân.
• Kiến nghị: Đề nghị bổ sung điều kiện bắt buộc tại Điểm đ Khoản 4 Điều 13 là "phải có văn bản thể hiện nguyện vọng đồng ý của người chồng trước khi chết não hoặc chết tuần hoàn".
Thứ năm, về tiêu chuẩn và quy trình xác định "chết tuần hoàn" (Khoản 12 Điều 3 và Điều 21 Dự thảo):
• Nội dung Dự thảo: Dự thảo bổ sung khái niệm "chết tuần hoàn" làm căn cứ để lấy mô, bộ phận cơ thể người (Điều 20, Điều 21).
• Phân tích tính thận trọng: Khác với chết não, trạng thái ngừng tuần hoàn và hô hấp trong thực hành hồi sức cấp cứu có ranh giới rất mong manh về thời gian phục hồi. Nếu tiêu chuẩn và thời gian quan sát không được luật hóa chặt chẽ ngay trong Luật mà giao hoàn toàn cho văn bản dưới luật (Khoản 5 Điều 21), sẽ tiềm ẩn rủi ro pháp lý và đạo đức y khoa đối với quyền sống của công dân được bảo hộ tại Điều 19 Hiến pháp năm 2013 ("Mọi người có quyền sống. Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ").
• Kiến nghị: Đề nghị quy định rõ các nguyên tắc cốt lõi về thời gian theo dõi tối thiểu và quy trình hồi sức bắt buộc trước khi kết luận chết tuần hoàn ngay trong Điều 21 của Luật để bảo vệ tối đa quyền sống của người bệnh.
Trên đây là một số ý kiến đóng góp tâm huyết của tôi với tư cách là một công dân Việt Nam đối với Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Kính mong Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các cơ quan thẩm tra xem xét, tổng hợp vào Báo cáo phản biện xã hội để trình Quốc hội khóa XVI thảo luận, chỉnh lý, bảo đảm đạo luật khi ban hành thực sự hợp hiến, nhân văn và bảo vệ trọn vẹn quyền con người.
Xin trân trọng cảm ơn!
Nơi xử lý hiện tại:
Ban Dân chủ, giám sát và phản biện xã hội
•
Tiếp nhận:
16:23 13/11/2026